- Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden Emir Alapala ve Dilara Türkeş, ReminiScent ile 2026 James Dyson Ödülü’nün Türkiye Ulusal Kazananı seçildi.
- Bu yılın Ulusal İkincileri; Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nden Barış Arman Karakaş’ın geliştirdiği Uni-Grip ve İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden Sidal Karaytuğ’un geliştirdiği Desmos oldu.
- Üç icat da 30.000 Sterlinlik ödül için James Dyson Ödülü’nün uluslararası aşamasına ilerleyecek.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden Emir Alapala ve Dilara Türkeş, Alzheimer hastalarının bilişsel işlevlerini desteklemeyi ve günlük yaşamda güvenliklerini artırmayı amaçlayan giyilebilir akıllı kolye ReminiScent ile 2026 James Dyson Ödülü Türkiye Ulusal Kazananı seçildi. Ultrasonik atomizasyon teknolojisini kullanan ReminiScent, hastanın sevdiği ve tanıdık kokuları gün boyunca belirli aralıklarla mikro dozlarda yayarak hafıza merkezlerini uyarmayı hedefliyor. Kolye üzerinde yer alan kan grubu ve acil durum iletişim bilgileri de beklenmedik bir kriz veya kaybolma durumunda çevredeki kişilerin hastanın yakınlarına hızlıca ulaşmasına yardımcı oluyor.
Alzheimer hastalığının ilerleyen evrelerinde görülen hafıza kaybı ve yönelim bozukluğu, hastaların günlük yaşamda yoğun stres ve panik yaşamasına neden olabiliyor. Koku duyusu ile beynin hafıza merkezi arasındaki doğrudan nörolojik bağlantıdan yola çıkan ReminiScent, tanıdık kokuları taşınabilir ve otonom bir sistemle hastanın günlük yaşamına dahil etmeyi amaçlıyor.
James Dyson Ödülü, genç mühendis ve girişimcileri inovasyona teşvik ederek yenilikçi fikirlerini hayata geçirmeleri için güçlü bir motivasyon kaynağı oluyor.
ReminiScent fikri, ekip üyelerinden birinin annesinin nergis kokusuyla gençliğine dair anıları hatırlaması ve ileri evre Alzheimer ile yaşayan büyükannesinin nemli toprak ve ıslak çim kokusuyla eski bağlarındaki çeşmeyi anımsamasıyla şekillendi. Ergonomik ve silindirik bir akıllı kolye olarak tasarlanan cihaz; 16×16 mm boyutlarında özel bir devre kartı, STM32 mikrodenetleyici ve 113 kHz piezoelektrik atomizer içeriyor. Sistem, sıvı kokuyu ısı kullanmadan mikroskobik soğuk buhara dönüştürüyor ve saatte bir kez 15 saniye çalışarak ardından derin uyku moduna geçiyor. Bu mikro dozlama yaklaşımı hem enerji ve sıvı tüketimini azaltmayı hem de koku reseptörlerinin sürekli uyarıma bağlı yorulmasını önlemeyi hedefliyor. Çıkarılabilir gövde ve modüler pamuk sistemi sayesinde hastaya bakan kişiler farklı koku kartuşları arasında kolayca geçiş yapabiliyor.
ReminiScent, geliştirme ve ticarileştirme yolundaki sonraki adımlarını desteklemek üzere James Dyson Ödülü Ulusal Kazananı olarak 5.000 Sterlin ödülün sahibi oldu. Ekip, projenin bir sonraki aşamasında Alzheimer hastalarında kaybolma riskine karşı otonom konum takibini sisteme entegre etmeyi, daha kompakt bir mimari geliştirmeyi ve uzun vadede gerekli medikal sertifikasyon süreçlerini tamamlamayı hedefliyor.
James Dyson Ödülü Türkiye Ulusal Kazananı ReminiScent ekibi ödüle dair şunları söyledi: “James Dyson Ödülü’nü ulusal düzeyde kazanmak, her şeyden önce Alzheimer hastalarının yaşamlarını iyileştirme vizyonumuzun güçlü bir şekilde karşılık bulduğunu gösteriyor. Tasarımımızın uzmanlar tarafından takdir edilmesi bizim için en büyük motivasyon kaynağı. Ödülün sağladığı finansal destek ise Ar-Ge süreçlerimizi hızlandırmak için ihtiyaç duyduğumuz ekipmanları edinmemize ve vizyonumuzu gerçeğe dönüştürmemize önemli katkı sağlayacak.
Bundan sonraki süreçte odağımız, ürünü Alzheimer hastaları için daha güvenli ve faydalı hale getirmek üzere Ar-Ge çalışmalarımızı sürdürmek. Bu kapsamda, hem hastalar hem de hastaya bakan kişiler için büyük önem taşıyan konum takibi gibi yeni özellikleri cihaza entegre etmeyi planlıyoruz. Ardından bu geliştirmeleri içeren kapsamlı prototipleme sürecini tamamlayarak ürünü son haline getirmeyi, gerekli sertifikasyon süreçlerinin ardından ise ReminiScent’i gerçekten ihtiyaç duyan kişilerle buluşturmayı hedefliyoruz.”
James Dyson Ödülü Türkiye Ulusal Jüri Üyesi ve Acıbadem Üniversitesi Dekanı Prof. Dr. Ata Akın ise projeye ilişkin şunları söyledi: “Alzheimer hastalığının günümüzde henüz tamamen iyileştirilememesi nedeniyle, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik teknolojiler önem taşıyor. Bu projede önerilen teknoloji; non-invazif, ilaç içermeyen ve sürekli kullanıma uygun yapısıyla bilimsel olarak kanıtlanmış bir fizyolojik süreci hedefliyor. Koku duyusunun hafıza üzerindeki güçlü etkileşim mekanizmasından yola çıkılarak geliştirilen proje, aynı zamanda sadeliği ve kullanım kolaylığıyla da dikkat çekiyor.”
Dyson jüri temsilci grubunda yer alan ve Dyson’da Yardımcı Baş Mühendis olarak görev yapan Tuğra Erol ise ReminiScent hakkında şunları söyledi: “James Dyson Ödülü’ne yapılan bu başvuru, yaşlanan nüfusun ve özellikle demans ve Alzheimer hastalarının temel ihtiyaçlarından yola çıkan bir çözüm öneriyor. İnsan fizyolojisinin ve işleyiş mekanizmalarının temel prensiplerinden yararlanarak basit ancak güçlü bir çözüm sunmayı amaçlayan proje, dünyanın farklı bölgelerinde daha geniş kitlelere ulaşma ve herkesin böyle bir üründen faydalanabilmesini sağlama potansiyeli taşıyor.
ReminiScent, mühendislikte benimsediğimiz yaklaşımı güçlü bir şekilde ortaya koyuyor. Araştırma ve problemin tanımlanması sağlam kaynaklarla desteklenirken, çözüm de eskizler ve prototipleme yoluyla üzerinde düşünülmüş ve iyi açıklanmış bir tasarım olarak sunuluyor. Proje ayrıca reminisans terapisini koku eğitimiyle bir araya getirerek, halihazırda pazarda bulunan ürünlerden farklı bir yaklaşım sunuyor.
Günümüzde Alzheimer hastalığının henüz bir tedavisi bulunmuyor. Güvenlik ve terapi desteği sağlamayı amaçlayan, uygun maliyetli ve sürekli kullanılabilir bir çözüm olarak ReminiScent; hafıza yollarının koku yoluyla uyarılmasına dayanan bu yaklaşımın daha geniş kitlelere ulaşması ve böylece yaşadığımız dünya üzerinde olumlu bir etki yaratması açısından önemli bir potansiyel taşıyor.”
Ekip, elektronik bileşenleri 16×16 mm’lik kompakt bir devre kartında bir araya getirirken güç tüketimini derin uyku modu etrafında optimize etti. Mekanik tasarım sürecinde Rhino 8, KeyShot ve Fusion 360 kullanıldı; farklı 3D baskı prototipleri üretilerek donanım entegrasyonu, mini sıvı haznesi, parça toleransları ve elektromekanik uyumluluk test edildi.
ReminiScent, iki Ulusal İkinci Uni-Grip ve Desmos ile birlikte James Dyson Ödülü’nün bir sonraki aşamasına ilerleyecek. Dyson mühendislerinden oluşan küresel bir ekip tarafından seçilecek uluslararası İlk 20 listesi 14 Ekim’de, James Dyson tarafından seçilecek uluslararası kazananlar ise 4 Kasım’da açıklanacak.
Ulusal İkinciler
Problem: Travma vakalarında kullanılan mevcut servikal boyunluklar çoğunlukla manuel olarak ayarlanıyor ve güvenli uygulama için iki paramediğe ihtiyaç duyabiliyor. Araç kazaları veya enkaz gibi dar alanlarda bu süreç daha da zorlaşarak müdahaleyi yavaşlatabiliyor.
Çözüm: Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nden Barış Arman Karakaş tarafından geliştirilen Uni-Grip, çıkarılabilir el yönlendirme desteği sayesinde tek bir paramediğin boyunluğu hastaya önden veya arkadan uygulamasına olanak tanıyor. Parmak yerleşimlerini taklit eden destek, baş ve boyun hizasının korunmasına yardımcı olurken; hafızalı köpük iç yüzey ve cırt cırtlı kayışlar hastanın boynuna uyum sağlayarak sabitlemeyi kolaylaştırıyor.
Problem: Afet ve acil durumlarda hücresel ve internet altyapısının devre dışı kalması, arama-kurtarma ekiplerinin ilk 72 saatte konum, tehlike, yaralı durumu ve destek taleplerini paylaşmasını zorlaştırabiliyor. Mevcut el telsizleri sesli iletişim sağlasa da bilgilerin yapılandırılması, saklanması ve haritalandırılması konusunda sınırlı kalıyor.
Çözüm: İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden Sidal Karaytuğ tarafından geliştirilen Desmos, LoRa radyo teknolojisini kullanarak sahada altyapıdan bağımsız, kendi kendini iyileştiren bir mesh iletişim ağı kuruyor. Her cihaz ağda bir düğüm görevi görerek mesajları birbirine aktarıyor; operatörler dahili ekran üzerinden yaralı durumu, tehlike bilgisi ve destek taleplerini birkaç dokunuşla kaydedebiliyor ve bu veriler internet veya hücresel bağlantı olmadan GIS sistemlerinde haritalandırılabiliyor. Hafif ve tek elle kullanıma uygun cihaz, kayış ve döndürmeli kilit mekanizmasıyla vücuda sabitlenebiliyor.
James Dyson Ödülü
James Dyson Ödülü, yeni nesil tasarım mühendislerine ilham veren ve başarılarını kutlayan uluslararası bir tasarım yarışmasıdır. 21. yılına giren Ödül, bugüne kadar problem çözen 400’den fazla icadı 1,5 milyon Sterlinin üzerinde para ödülüyle destekledi. 28 ülke ve bölgede yürütülen Ödül, Sir James Dyson’ın mühendislik eğitimi alanındaki hayır kurumu James Dyson Vakfı tarafından düzenleniyor.
