Omuzlar eşit değilse dikkat: Her duruş bozukluğu masum olmayabilir

 Tablet ve telefon kullanımı çocuklarda skolyoza neden oluyor mu? Omuzlardaki eşitsizlik her zaman duruş bozukluğu mu? Uzmanlara göre bu sorular, ailelerin en sık merak ettiği konuların başında geliyor. Bilimsel veriler, ekran kullanımının doğrudan skolyoza yol açtığını göstermese de uzun süre hareketsiz kalmak ve yanlış duruş alışkanlıklarının omurga sağlığını olumsuz etkileyebildiğine işaret ediyor. Üstelik skolyoz, çoğu zaman ağrıya neden olmadan sessizce ilerleyebiliyor ve ilk belirtiler omuz seviyelerindeki farklılık, bel asimetrisi veya sırtta tek taraflı kabarıklık şeklinde ortaya çıkabiliyor. Koç Üniversitesi Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Çağlar Yılgör, özellikle hızlı büyüme dönemindeki çocuklarda düzenli gözlemin ve erken tanının büyük önem taşıdığını vurguluyor.

Koç Üniversitesi Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Çağlar Yılgör, çocukluk ve ergenlik döneminde sık görülen omurga problemlerine dikkat çekerek, özellikle hızlı büyüme çağında ortaya çıkan asimetrilerin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor. Skolyozun çoğu zaman ağrıya neden olmadan sessizce ilerleyebildiğini belirten Prof. Dr. Yılgör, erken tanının ameliyatsız tedavi seçeneklerinden yararlanma şansını önemli ölçüde artırdığını ifade ediyor.

Her duruş bozukluğu Skolyoz değil

Çocuklarda görülen her omuz eşitsizliği veya duruş bozukluğu skolyoz anlamına gelmiyor. Duruş bozuklukları çoğu zaman uzun süreli yanlış oturma alışkanlıkları, kas dengesizliği ve fiziksel aktivite eksikliğiyle ilişkili olabiliyor. Buna karşılık, Adölesan İdiyopatik Skolyoz, omurganın yalnızca yana eğilmesi değil, aynı zamanda kendi ekseni etrafında dönmesiyle gelişen üç boyutlu yapısal bir deformite olarak tanımlanıyor. Büyüme devam ettikçe eğrilik ilerleyebildiği için basit bir postür sorunu olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Prof. Dr. Çağlar Yılgör:

“Her asimetriyi skolyoz olarak değerlendirmek de, gözlemlenen değişiklikleri yalnızca duruş bozukluğu diyerek geçiştirmek de doğru değil. Kesin ayrım uzman değerlendirmesi ve gerektiğinde radyolojik incelemeyle yapılmalıdır.”

Skolyoz sessiz ilerleyebilir

Skolyozun en önemli özelliklerinden biri, özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde çoğunlukla ağrıya neden olmadan ilerleyebilmesidir. Bu nedenle aileler çoğu zaman eğriliği ancak görünüm değişiklikleri belirginleştiğinde fark edebiliyor.

Ailelerin dikkat etmesi gereken belirtiler:

• Omuz seviyelerinde eşitsizlik
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin görünmesi
• Bel oyuntularında asimetri
• Gövdenin bir tarafa kayması
• Kıyafetlerin vücutta simetrik durmaması
• Pantolon paçalarının farklı uzunlukta görünmesi
• Tişörtün sürekli bir tarafa kayması

Prof. Dr. Çağlar Yılgör: “Skolyozlu çocukların büyük bölümünde ağrı görülmez. Bu nedenle yalnızca şikâyetleri beklemek doğru değildir. Özellikle hızlı büyüme dönemlerinde düzenli gözlem yapılması büyük önem taşır.”

Evde yapılabilecek basit kontrol erken tanıya yardımcı olabilir

Erken fark edilen skolyozlarda ilerleme riski daha yakından takip edilebiliyor ve ameliyatsız tedavi seçeneklerinden daha etkin şekilde yararlanılabiliyor. Aileler, çocuk ayakta dururken omuz seviyelerini, kürek kemiklerini ve bel oyuntularını gözlemleyebilir. Ardından çocuktan dizlerini bükmeden öne eğilmesi istenebilir. Sırtın bir tarafında diğerine göre belirgin bir kabarıklık fark edilmesi durumunda uzman değerlendirmesi öneriliyor.

Kız çocuklarında daha sık görülüyor

Skolyoz hem kız hem de erkek çocuklarda görülebiliyor. Ancak tedavi gerektirecek düzeyde ilerleyen eğriliklerin kız çocuklarında daha sık görüldüğü biliniyor.

Prof. Dr. Çağlar Yılgör:
“Bu durumun yalnızca cinsiyetle değil, büyüme özellikleri ve biyolojik faktörlerle de ilişkili olduğu düşünülüyor. Özellikle ergenlik dönemindeki kız çocuklarının düzenli takip edilmesi önem taşıyor.”

Ağrı olmaması skolyoz olmadığı anlamına gelmiyor

Toplumda yaygın kanının aksine, çocukluk ve ergenlik dönemindeki skolyozların büyük bölümü ağrısız seyrediyor. Bazı çocuklarda sırt yorgunluğu veya kas gerginliği görülebilse de eğriliğin derecesi ile ağrı arasında her zaman doğrudan bir ilişki bulunmuyor.

Prof. Dr. Çağlar Yılgör:
“‘Ağrısı yoksa skolyoz değildir’ ya da ‘ağrı arttıysa eğrilik ilerlemiştir’ şeklindeki düşünceler doğru değildir. Büyüme çağındaki çocuklarda görünüm değişiklikleri ağrıdan çok daha değerli bir erken tanı göstergesidir.”

Hızlı boy uzaması risk dönemi oluşturuyor

Hızlı boy uzaması skolyozun nedeni değil; ancak mevcut eğriliklerin ilerlemesi açısından kritik bir dönem oluşturuyor. Ergenlik dönemindeki büyüme atağı sırasında omurga çok hızlı geliştiği için bazı eğrilikler kısa süre içinde belirgin hale gelebiliyor. Bu nedenle büyümenin hızlandığı dönemlerde düzenli takip büyük önem taşıyor.

Telefon ve tabletler Skolyoza neden oluyor mu?

Günümüzde çocuklar ve gençler günlerinin önemli bir bölümünü masa başında geçiriyor. Uzun süre aynı pozisyonda kalmak ve hareketsizlik; boyun, sırt ve bel bölgesinde rahatsızlıklara neden olabiliyor. Uzun süre baş öne eğik şekilde ekran kullanımı; boyun, sırt ve omuz bölgesinde yük oluşturarak kas yorgunluğu ve postür bozukluklarına yol açabiliyor. Ancak bilimsel çalışmalar, telefon ve tablet kullanımının doğrudan skolyoza neden olduğunu göstermiyor. Uzmanlar, düzenli hareket molaları verilmesini, gün içerisinde fiziksel olarak aktif kalınmasını ve çalışma ortamının bireysel ihtiyaçlara göre düzenlenmesini öneriyor.

Prof. Dr. Çağlar Yılgör:
“Telefon ve tablet kullanımı doğrudan skolyoza yol açmaz. Ancak uzun süre hareketsiz kalmak ve ergonomik olmayan pozisyonlarda bulunmak omurga sağlığını olumsuz etkileyebilir.”

Skolyoz sadece çocukluk çağının hastalığı değil

Skolyoz çoğunlukla çocukluk ve ergenlik döneminde ortaya çıksa da erişkin yaşlarda da görülebiliyor. Bazı kişilerde çocuklukta başlayan eğrilik yıllar sonra fark edilirken, bazı bireylerde yaşlanmaya bağlı dejeneratif süreçler sonucunda yeni eğrilikler gelişebiliyor. Yetişkinlerde görülen skolyoz; sırt ve bel ağrıları, denge sorunları ve yaşam kalitesinde düşüşe neden olabiliyor.

Skolyozun büyük bölümü ameliyatsız tedavi edilebiliyor

Skolyoz tanısı alan her çocuğun ameliyat olması gerekmiyor. Hastaların önemli bir bölümü; kontrollü gözlem, skolyoza özgü egzersiz programları, korse tedavisi gibi ameliyatsız yöntemlerle başarılı şekilde takip ve tedavi edilebiliyor. Prof. Dr. Çağlar Yılgör konuyla ilgili;
“Erken tanı, ameliyatsız tedavi seçeneklerinden yararlanma şansını önemli ölçüde artırıyor. Günümüzde kişiye özel korse teknolojileri ve skolyozun biyomekaniğine ilişkin artan bilgi sayesinde geçmişe göre çok daha başarılı sonuçlar elde edebiliyoruz” diyor.

Korse kullanan gençler normal hayatlarına devam edebiliyor

Günümüzde kullanılan korseler geçmişe kıyasla daha hafif, daha konforlu ve kişiye özel tasarlanabiliyor. Uygun hastalarda ve önerilen sürelerde kullanıldığında korse tedavisi, cerrahi gereksinimini önemli ölçüde azaltabiliyor. Doğru planlanmış bir tedavi sürecinde gençler okul hayatlarını sürdürebiliyor, sosyal aktivitelere katılabiliyor ve spor yapabiliyor.

Prof. Dr. Çağlar Yılgör: “Korse tedavisi dinamik bir süreçtir. Tedavinin gidişatına, büyümenin durumuna ve eğriliğin verdiği yanıta göre kullanım süreleri yeniden düzenlenebilir. Bugünün korse uyumu, yarının omurga sağlığıdır.”

 Yüzme ve pilates faydalı ama tek başına tedavi değil

Yüzme ve pilates, kas dayanıklılığını artıran ve omurga sağlığını destekleyen aktiviteler olsa da tek başına skolyozu düzeltmeleri beklenmiyor. Bilimsel veriler, skolyoz tedavisinde en etkili egzersiz yaklaşımının kişiye özel planlanan skolyoza özgü fizyoterapi programları olduğunu gösteriyor.